Seminaria promujące transport rowerowy w Polsce
Poznań/Mikuszewo Katowice Strona główna English Version  

Rozwój turystyki rowerowej w województwie wielkopolskim

Andrzej Kaleniewicz, Urząd Marszałkowski Województwa Wielkopolskiego,
Departament Kultury Fizycznej i Turystyki
Adres: ul. Piekary 17, 61-823 Poznan
email: Akaleniewicz@wielkopolska.mw.gov.pl, telefon: +48 61 855 1581 w. 274, w. 275

Ustawa o Samorządzie Wojewódzkim z 1998 roku dzieli zakres obowiązków, należących dotychczas do wydziałów kultury fizycznej i turystyki urzędów wojewódzkich pomiędzy te właśnie organy administracji rządowej oraz nowopowstałe jednostki administracji samorządowej - w tym urzędy marszałkowskie, powiatowe i gminne. W rezultacie, całość zagadnień związanych z "komercyjną" częścią turystyki pozostaje w gestii administracji rządowej - kategoryzacja obiektów turystycznych i sprawy związane z obsługą ruchu turystycznego (przewodnicy), natomiast samorządy wojewódzkie odpowiedzialne zostają za rozwój i promocję turystyki niekomercyjnej - młodzieżowej, szkolnej, osób niepełnosprawnych, rozwój niekomercyjnej infrastruktury typu: szlaki turystyczne, schroniska młodzieżowe, punkty widokowe, oraz za współpracę ze stowarzyszeniami turystycznymi i samorządami lokalnymi w organizacji imprez turystycznych.

Wielkopolska jako jedyne województwo w Polsce powołała do istnienia departament, związany wyłącznie z kulturą fizyczną i turystyką, co dowodzi wyjątkowej pozycji tych zagadnień wśród członków Zarządu Województwa Wielkopolskiego. Budżet roczny przeznaczony na działania, związane z turystyką Departamentu Kultury Fizycznej i Turystyki Urzędu Marszałkowskiego w Poznaniu oscyluje w granicach 1 mln zł. Jest to znikoma suma w porównaniu do środków, którymi dysponuje np. Wydział Kultury Fizycznej i Turystyki Urzędu Miasta w Poznaniu, ale biorąc pod uwagę możliwość zawierania kontraktów z samorządami lokalnymi - daje to juz pewne możliwości wpływania na całokształt zagadnień, związanych z rozwojem turystyki w Wielkopolsce.

Zgodnie z tendencją, panującą nie tylko w naszym kraju, turystyka rowerowa, jako jedna z odmian turystyki kwalifikowanej, cieszy się rosnącą popularnością wśród mieszkańców Wielkopolski. Jest to fakt, mający duże znaczenie dla działań, podejmowanych przez Departament Kultury Fizycznej i Turystyki, związanych zarówno z wspieraniem rowerowych imprez turystycznych, jak i infrastruktury w terenie, związanej z ruchem rowerowym. Począwszy od roku 1998 - pierwszego roku działnia samorządu wojewódzkiego w Wielkopolsce, poprzez lata 1999 i 2000, aż po rok 2001, coraz większa suma środków finansowych przeznaczana była na działania, wspierające turystykę rowerową. W 2001 r. około 2/3 środków, przeznaczonych na inwestycje proturystyczne, wspierało tę specyficzną odmianę turystyki.

Począwszy od początku lat dziewięćdziesiątych w Wydziale Kultury Fizycznej i Turystyki ówczesnego Urzędu Wojewódzkiego w Poznaniu, powstawały już wieloletnie plany rozwoju szlaków rowerowych i infrastruktury okołoszlakowej. Niestety, różne czynniki, związane chociażby ze słabym przygotowaniem kadry Polskiego Towarzystwa Turystyczno Krajoznawczego, głównego partnera Wydziału w działaniach związanych w rozwojem turystyki niekomercyjnej w Wielkopolsce, do tematu infrastruktury rowerowej, spowodowały, że plany te nie były realizowane lub były realizowane w niewielkim stopniu. Należy jednak przyznać, że był to okres "pionierski" w działaniach proturystycznych wśród działaczy tak społecznych jak i administracji. Dużym plusem było powstanie dwóch szlaków rowerowych - z Poznania do Pobiedzisk i z Poznania do Puszczykowa. Niestety, nie towarzyszyło im wydanie fachowych publikacji krajoznawczych oraz właściwa promocja tych produktów turystycznych co sprawiło, iż popularność tych tras rosła powoli, wraz z "odkrywaniem" ich - czesto przypadkowym - przez kolejnych turystów.

Zasada samorządności - novum w polityce administracji poszczególnych województw - zakłada znaczną decentralizację działań. To samorządy lokalne - powiatowe i gminne - mają za zadanie podejmować działania, związane z rozwojem turystyki na swoim terenie. Urzędom marszałkowskim przypisuje się rolę kontrolną i koordynacyjną, współmierną - co należy podkreślić - do środków finansowych, jakimi może wesprzeć wspomniane działania. Stawia je to w dość specyficznej sytuacji: plany rozwoju turystyki, tworzone w Departamencie, są konsultowane z poszczególnymi powiatami i gminami, ale nie daje to pełnej gwarancji ich realizacji. Trudności proceduralne, związane z pozyskaniem środków z Urzędu Marszałkowskiego, takie jak: konieczność złożenia wniosku o dofinansowanie do końca sierpnia roku poprzedzającego dane zadanie, przedstawienie szczegółowego preliminarza finansowego, zakładającego przynajmniej 50% udział środków własnych, ewentualnie pochodzących z dotacji innych samorządów lub sponsorów, przedstawienie pełnej dokumentacji, związanej z realizacja danego zadania sprawiają, że często dochodzi do sytuacji, gdy silniejsze samorządy lub stowarzyszenia turystyczne rezygnują z pomocy finansowej Urzędu Marszałkowskiego, realizując wspomniane działania na własną rękę, nie informując o tym nawet departamentu KFiT. Niestety, często kończy się to niekiedy realizacyjnym "niewypałem". Przykładem takiego stanu rzeczy było stworzenie w roku 2000 przez pięć nadleśnictw powiatu złotowskiego - w Złotowie, Lipce, Okonku, Jastrowiu i Płytnicy - najdłuższego, niezwykle atrakcyjnego krajobrazowo, 180-kilometrowego, leśnego szlaku rowerowego w Wielkopolsce. Trasa, biegnąca dookoła powiatu złotowskiego była znakowana przez pracowników poszczególnych nadleśnictw bez wzajemnej konsultacji. Doprowadziło to do sytuacji, że turysta, jadący wspomianym szlakiem, jest często zdezorientowany przy przekraczaniu - często nieznanej dla niego - granicy między terenami, należącymi do wspomnianych nadleśnictw - gdy nagle zmienia się znak szlaku, np. z białego na czarny. Format oznaczeń jest nieco inny dla każdego nadleśnictwa, co nie jest uwzględnione w schematycznej mapie szlaków rowerowych, wydanej przez wspomniane nadleśnictwa. Kolejnym problemem jest pewna logika umieszczania znaków rowerowych, często nieczytelna z punktu widzenia turysty, podróżującego na rowerze. Wynika to w głównej mierze z ignorancji ludzi, zajmujących się znakowaniem tych szlaków - którzy często prawie nie wychodzą z samochodu podczas robót znakarskich, pomijając juz zupełnie te odcinki, gdzie samochód nie może wjechać. Na koniec pozostaje kwestia promocji podejmowanych działań. Wspomniana sieć szlaków, wiodąca przez jedne z najatrakcyjniejszych terenów Wielkopolski, pozostała właściwie nieznana mieszkańcom całego regionu - dopiero działania Departamentu KFiT (który przypadkowo dowiedział się o istnieniu powyższych tras rowerowych) sprawiły, że wspomniane mapy pojawiły się w Wielkopolskim Ośrodku Promocji i Informacji na Starym Rynku, natomiast w prasie lokalnej pojawiły się artykuły, promujące to przedsięwzięcie.

Jest oczywistym faktem, że promocja turystyki rowerowej w Wielkopolsce powinna głównie dotyczyć mieszkańców większych miast. Na wsi rower, jako codzienny środek transportu, nie stanowi takiej atrakcji, jaką jest dla mieszkańca Poznania, Kalisza, Konina, Leszna czy Piły. Dlatego też działania, podejmowane przez Departament KFiT, związane z rozwojem turystyki rowerowej w roku bieżącym, zostały głównie oparte na wspieraniu inwestycji prorowerowych wokół wspomianych miast. Najbardziej spektakularnym sukcesem w 2001 r. było niewątpliwie stworzenie Pierścienia Rowerowego dookoła Poznania, 173-kilometrowego szlaku rowerowego, biegnącego przez najbardziej atrakcyjne krajoznawczo tereny, znajdujące się w odległości kilkunastu lub kilkudziesięciu kilometrów od granic miasta. Ten specyficzny "ring" rowerowy, oznaczony za pomoca pomarańczowych kwadratów z symbolem rowerka, został połączony z miastem siedmioma szlakami łącznikowymi, uwzględniającymi w miarę bezkolizyjny dojazd do nich rowerzystów z centrum miasta. Realizacji tego systemu szlaków rowerowych, powstałych we wzorowej współpracy - co jest godne podkreślenia - mimo znacznych różnic politycznych - Urzędu Marszałkowskiego, Starostwa Powiatowego w Poznaniu i gmin, przez które przebiega trasa Pierścienia, towarzyszyło wydanie profesjonalnego przewodnika rowerowego i właściwa promocja we wszystkich poznańskich mediach. Efekty tego typu działań same dają znać o sobie - wystarczy w weekend przejechać się jednym ze szlaków żeby zobaczyć, jaka popularnością wśród mieszkańców Poznania cieszą się wspomniane szlaki rowerowe.

Główne problemy, związane z promocją turystyki rowerowej, podejmowanej przez samorząd wojewódzki w Wielkopolsce, to: kompatybilność działań, dobra współpraca z samorządami lokalnymi i stowarzyszeniami turystycznymi, standaryzacja rowerowych znaków informacyjnych i... przede wszystkim dobra wola rozwoju turystyki rowerowej, dla której warunki krajobrazowe Wielkopolski są szczególnie predystynowane. A o to nie zawsze jest łatwo.