Rower, jako istotny wkład do przyjaznej dla środowiska i przyszłościowej mobilności w miastach
Rower odgrywa szczególną rolę, nie tylko w ruchu drogowym, ale także w historii ludzkości, ponieważ jest on jednym z niewielu naprawdę genialnych wynalazków. Podczas gdy wszystkie inne techniczne środki transportu oznaczały cofnięcie się pod względem wydajności, jako że do wykonania usługi transportowej potrzebują dodatkowej, nie odnawialnej energii, za pomocą roweru człowiek może znacznie rozszerzyć swój zasięg używając jedynie siły biologicznej.

Z ekologicznego punktu widzenia rower jest jedynym środkiem transportu - oprócz nóg, który nie niszczy środowiska naturalnego, a infrastruktura rowerowa nie jest tak kosztowna w utrzymaniu, jak infrastruktura samochodowa. Proekologiczna zmiana zachowań społecznych powinna iść w kierunku wykształcenia nawyku korzystania z roweru jako środka lokomocji, rekreacji i turystyki.

Rower a lokalna gospodarka
Nie możemy zapomnieć, że rower, to nie tylko środek komunikacji i rekreacji, ale także towar. Nie każdy bowiem może być posiadaczem samochodu, ale prawie każdy może być posiadaczem i użytkownikiem roweru. To ogromny rynek przynoszący zarówno gminom, jak i państwu dochody i miejsca pracy. Duży potencjał tkwi w rowerowym przemyśle turystycznym, któremu władze wszystkich szczebli powinny sprzyjać.

Zdrowotne aspekty użytkowania roweru
Człowiek pod względem fizjologicznym jest zaprzeczeniem maszyny, której elementy w miarę przyrostu pracy zużywają się. W układach biologicznych w miarę trwania pracy następuje doskonalenie się wszelkich mechanizmów biorących udział w czynności organizmu. Aparat ruchowy nie tylko się nie zużywa pod wpływem ćwiczeń ruchowych, ale przeciwnie, wzmacnia się.

W etiologii przyczyn chorób cywilizacyjnych znajduje się niejednokrotnie czynnik toksyczności, a z badań i eksperymentów wynika, że stan wytrenowania zwiększa odporność na działanie substancji chemicznych, trujących dla organizmu.

Jeżeli zatem nie da się zmienić zupełnie warunków otoczenia w pracy i w mieście, to należy przynajmniej zwiększyć odporność człowieka na działanie szkodliwych dla niego czynników, istniejących zarówno w miejscu pracy, jak i w miejscu zamieszkania. Odporność można zwiększyć przez nasiloną aktywność ruchową, którą niewątpliwie zapewnia jazda na rowerze.

Sytuacja wyjściowa i analiza problemu w warunkach Katowic
Katowice, jako centrum górnośląskiego regionu przemysłowego oraz ożywione miasto gospodarki i kultury, cierpią na skutek stale wzmagającego się ruchu samochodowego i jego wszystkich konsekwencji: hałasu, spalin, korków ulicznych, niegościnności ulic, jako przestrzeni życiowej. Rozwiązanie rosnących problemów ruchu drogowego jest jednym z najważniejszych aktualnych oraz przyszłych zadań polityki miejskiej. Projektanci obszarów miejskich i ruchu drogowego, politycy miejscy i obywatele są dzisiaj zgodni co do tego, że problemów komunikacyjnych nie da się rozwiązywać wyburzając budynki, poszerzając ulice, zwiększając przepustowość ulic i przyciągając w ten sposób dalsze strumienie ruchu drogowego.

Powodem, dla którego społeczeństwo nie korzysta masowo z roweru, jako codziennego środka transportu jest to, iż cykliści są bardziej narażeni na niebezpieczeństwo niż inni użytkownicy dróg. Doświadczenia w różnych miastach pokazały, że liczba korzystających z roweru osób szybko rośnie, jeśli zabezpieczone jest ich bezpieczeństwo na drodze. Dlatego tak istotnym zagadnieniem staje się zagwarantowanie odpowiedniego bezpieczeństwa rowerzystom.

Założenia dla proponowanej sieci rowerowej
Budowa nowych tras rowerowych jest najbardziej efektywnym sposobem promocji bezpiecznej jazdy na rowerze. Takie trasy powinny zostać dobrze oznakowane i stanowić część odpowiednio zaplanowanych tras rowerowych. Trasy powinny zostać przeprowadzone bezpośrednio pomiędzy ważnymi miejscami atrakcyjnymi dla cyklistów. Takie miejsca to centra przemysłowe i handlowe, stacje kolejowe, centra rozrywkowe i społeczne, szkoły i centra edukacyjne, centra sportowe i miejsca wypoczynku, a także tereny rekreacyjne znajdujące się poza obszarami miast. Sieć tras rowerowych powinna obejmować cały obszar miasta i przyległe do niego miejscowości tak, aby każdy dom znajdował się w odległości nie większej niż 500 m od najbliższej trasy.

Dotychczasowe działania w tematyce ruchu rowerowego w Aglomeracji Katowickiej
W tak ogromnym organizmie miejskim, jakim są Katowice, będące jednocześnie dużym węzłem komunikacyjnym o znaczeniu krajowym, wojewódzkim i lokalnym w chwili obecnej nie ma funkcjonującego systemu dróg rowerowych. W roku 1994 opracowano koncepcję przebiegu dróg rowerowych na terenie miasta Katowice stanowiącą studium układu dróg rowerowych i propozycję etapowania ich realizacji. Działania zmierzające do realizacji podstawowego układu dróg rowerowych w mieście napotkały na problemy w zakresie ich wykonawstwa. Pojawiły się trudności takie, jak:

• brak środków finansowych w latach 1997 ÷ 1999,
• niechęć mieszkańców do proponowanego ograniczenia ruchu kołowego w zamian za lokalizację ścieżki rowerowej,
• utrudnienia techniczne (przejścia przez tory, szczupłość terenu, zajęcie terenu przez budowę itp.),
• brak koordynacji i odpowiedniego klimatu dla zdecydowanych działań w zakresie konsekwentnej realizacji dróg rowerowych.

Ruch rowerowy w polityce komunikacyjnej i planach zagospodarowania przestrzennego
Obecne władze Katowic zdecydowały się przystąpić do realizacji dróg rowerowych i opracować wizję rozwoju komunikacji rowerowej. Do faktycznego i masowego rozwoju komunikacji rowerowej niezbędna jest odpowiednia polityka komunikacyjna oraz konsekwencja w jej realizacji.

Działania te znalazły odzwierciedlenie w „Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego" dla Katowic, które zostało przyjęte uchwałą Rady Miejskiej Katowic w dniu 25 sierpnia 1997 roku. W kierunkach zagospodarowania przestrzennego realizacja ścieżek rowerowych na terenie miasta stanowi ważny element rozwoju miasta.

W polityce rozwoju przestrzennego stworzenie warunków dla dalszej poprawy jakości życia mieszkańców miasta łączy się m.in. z realizacją systemu ścieżek rowerowych, poczynając od uruchomienia tras rekreacyjnych, łączących osiedla z terenami wypoczynku i miejscami atrakcyjnymi kulturowo. Znalazło to swoje odbicie w przyjętym uchwałą Rady Miejskiej Wieloletnim Programie Inwestycyjnym Miasta Katowice począwszy od roku 2000.

Konsekwentnie, realizacja ścieżek rowerowych znalazła się w budżecie inwestycyjnym miasta tak na rok 2000, jak i 2001.

Aktualna sytuacja
Zgodnie z założeniami strategii rozwoju miasta Katowice, rowerowi przypisuje się przede wszystkim funkcję rekreacyjną. Realizacja tego zamierzenia na terenie miasta przebiegać będzie w sposób skoordynowany z odpowiednimi zamierzeniami realizowanymi na terenie miast sąsiednich.

Została nawiązana współpraca ze Śląskim Związkiem Gmin i Powiatów, który przygotował i promuje koncepcję budowy śląskiej sieci tras rowerowych w ramach projektu pod tytułem „Rowerem po Śląsku".

Efektem materialnym prac w tej dziedzinie jest m.in. realizacja projektu budowy głównego szlaku rowerowego od Centrum Katowic w kierunku miasta Tychy (Trasa nr 1), której otwarcie nastąpiło w dniu 30 września 2000 roku. Długość trasy wynosi 26 km. Trasa prowadzi od Pomnika Powstańców Śląskich poprzez Śródmieście, Dolinę Trzech Stawów, Lotnisko Muchowiec, Lasy Ochojeckie, Kostuchnę, Podlesie aż do granicy z Tychami. W bieżącym roku wykonana została inwentaryzacja istniejących na terenie miasta tras rowerowych. Oprócz wymienionej trasy nr 1 istnieje na terenie miasta kilka nie połączonych ze sobą odcinków, między innymi przy ul. Zgrzebnioka i Jankego, jak również 700. metrowa ścieżka wzdłuż rzeki Rawy. Również w bieżącym roku zrealizowana została trasa długości 7,7 km, o typowo rekreacyjnym charakterze, biegnąca z Ochojca przez Giszowiec do Murcek. Następnym szlakiem rowerowym, realizowanym w ramach projektu „Rowerem po Śląsku", będzie trasa rowerowa nr 2, której ukończenie przewidziane na miesiąc październik br. Trasa ta o długości 13 km ma swój początek w Parku Kościuszki łącząc go poprze Ligotę, Park Zadole, Lasy Panewnickie z ośrodkiem wypoczynkowym „Starganiec" w Mikołowie.

Planowana jest sukcesywna rozbudowa sieć tras i ścieżek rowerowych na terenie miasta, które połączą śródmieście z obszarami leśnymi i terenami rekreacyjnymi. Również sukcesywnie będą realizowane następne trasy rowerowe w ramach projektu „Rowerem po Śląsku".

Współpraca z innymi gminami; projekty Rowerem po Śląsku i EUROVELO - SILESIA
Zamierzenia na terenie miasta koordynowane są z analogicznymi działaniami na terenie miast ościennych. Współpraca między miastami realizowana jest głównie w oparciu o projekt „Rowerem po Śląsku". Obszar realizacji projektu obejmuje region Górnego Śląska ze szczególnym uwypukleniem aglomeracji katowickiej, rybnickiej i ich otoczenia. Śląska Sieć Tras Rowerowych łączyć będzie istniejące i projektowane trasy rowerowe w miastach i gminach oraz turystyczne trasy rowerowe naszego regionu.

Projekt ten jest skoordynowany z szerszym projektem obejmującym budowę europejskich powiązań tras rowerowych - EUROVELO. Trasy rowerowe w ramach projektu EUROVELO z założenia omijają tereny zurbanizowane, zatem żadna z niech nie przebiega przez Katowice. Niemniej jednak istotne jest stworzenie sieci tras uzupełniających, umożliwiających ich połączenie z miastami, co umożliwi mieszkańcom miast naszego województwa korzystanie z nich, a także pozwoli turystom z zagranicy na dotarcie do tych miast.

Służyć temu będzie rozbudowana podstawowa sieć tras regionalnych powiązanych z trasami europejskimi.

Uwarunkowania prognostyczne rozwoju ruchu rowerowego w Katowicach
Rozważając problem rozwijania alternatywnych środków transportu różnych od transportu samochodowego, należy zaznaczyć, że zgodnie z założeniami strategii rozwoju miasta Katowice, rowerowi przypisuje się przede wszystkim funkcję rekreacyjną. Wykorzystanie roweru, jako środka transportu jest problemem złożonym z uwagi na układ przestrzenny ulic w centrum miasta.

Przestrzeń centrum Katowic jest ograniczona. Aby wprowadzić rower do centrum Katowic trzeba będzie ograniczyć w wielu miejscach parkowanie, zająć chodniki i jezdnie, zmienić organizację ruchu. Choć trasy rowerowe są najtańszym wydatkiem spośród nakładów na infrastrukturę komunikacyjną, to i tak będą stanowiły dla władz Katowic pewien wysiłek finansowy. Programy przyszłościowe mogą się wiązać z radykalnym ograniczeniem ruchu samochodowego w centrum Katowic, co nasuwa obawę o pomyślność zamierzenia. Obawa ta wynika z przypuszczenia, że entuzjaści motoryzacji pozbawieni pewnych korytarzy, protestując, zniweczą propozycje rozwiązań dla rowerzystów. Tymczasem edukacja komunikacyjna powinna iść w kierunku uświadomienia wszystkim użytkownikom samochodu, że nie ma możliwości zapewnienia każdemu swobodnego używania samochodu w Śródmieściu. Stan obecnego natężenia ruchu samochodowego na ulicach centrum Katowic jest nie do utrzymania w przyszłości.